Çocuklarda ‘Benlik Saygısı’nı Geliştirmek

Benlik saygısı; bireyin kendisini sevmesi, kendisinden hoşnut olmasını ifade eder. Yani bireyin kendini sevmesi, kabul etmesi ve kendine ne ölçüde saygı duyduğu ile ilgilidir.

Kendini değerli hissetme, yeteneklerini, bilgi ve becerilerini ortaya koyabilme, başarma, başarıları ile övünme, toplum içinde beğenilir olma, kabul görme, sevilen olma ve kendi bedensel özelliklerini kabul ve benimseme, benlik saygısının oluşması ve gelişmesinde önde gelen etkenlerdir.

Benlik saygısının seviyesi, kişinin okul ve işteki başarı ve becerisini, stres ile başa çıkma etkinliğini, arkadaşlık ve dostluk ilişkilerinin gelişmesini, canlılık ve eğlenebilirlilik derecesini etkilemektedir. Benlik saygısını yüksek seviyede ve tutarlı olarak sürdüren normal sağlıklı kişiler, canlılık ve enerjilikle özdeşirler. Bu kişiler kendilerine güvenen kişiliktedirler. Zayıf düzeyde benlik saygısına sahip kişiler ise canlılık ve enerjilerini kaybetmiş, kendilerine güvenmeyen, hatta kendini utanç verici değersiz ve çaresiz hisseden, başarı ve becerileri azalmış kişilerdir.

Peki çocuklarda?

Benli saygısının düşük düzeyde olması çocuklarda;

  • Okul başarısızlığı
  • Öğrenilmiş çaresizlik
  • Toplumsal olarak kendini bir yere oturtamama
  • Bağlanma korkusu
  • Yeme bozuklukları
  • Çökkünlük, kaygı, depresyon
  • Aşağılık kompleksi
  • Kendisini ifade edememe,  yorum yapamama gibi olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir.

         Yaşamın getirdiği pek çok zorluk karşısında çocukların benlik saygılarını korumalarına ve önceden zedelenmiş saygılarını yeniden kazanmalarına yardımcı olmak için çok şey yapılabilir. Daha aşırı durumlarda, bebeklik döneminde sevgi görmeyen ve önemsenmeyen çocuklarda ise iyileşme süreci sancılı olabilmektedir. İyileşme sürecinde sevecen bir yetişkinin “orada” olup hikayesini kabul etmesi, ona empati göstermesi göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. Sonrasında ona yardımcı olacak kişiler olarak (buna ebeveynler de dahil) aşağıdaki destekleri sunabiliriz:

  • Çocuğun iç dünyasına yolculuk… Burada çocuğun iç dünyasına çeşitli şekillerde yolculuk yapmasını sağlayabiliriz. Küçük yaştaki çocuklarda resim veya oyuncaklar yoluyla, daha büyük yaştaki çocuklarda ise imgeleme gibi yollar kullanılabilir. Bireyin kendisini tanıması, kabul etmesi açısından önemlidir.
  • Ayrıca yukarıda açıklanan teknikler olsun ya da olmasın bireyi kabul etmek önemlidir. Bu doğru iletişim kurarak bile sağlanabilir.
  • Bireyin davranışlarının başkalarını nasıl etkilediğini anlamalarına yardımcı olabiliriz. Burada çocuğun benlik saygısını etkileyen kişilere (özellikle anne-baba veya yakın kişiler) davranışlarımızın, düşüncelerimizin insanları nasıl etkilediği, hangi şekillerde olumsuz etkileyebildiği, olumsuz etkileyebilecek durumlarla ilgili ne tür iyileştirmeler yapılabileceği ile ilgili bireyin yakın çevresine rehberlik edilebilir. Örnek olarak anne-babaların çocuklarını başkaları ile kıyaslamaları, onların başarısızlıklarına vurgu yapmaları, onlardan aşırı beklenti içine girmeleri ya da aynı ortamda başkalarına çocuklarını olduklarından fazla boyutta anlatmaları sıklıkla yaşanabilmektedir.
    • Not: Çevrenizde çocuğunuzun size, amcasına, dayısına, şuna buna benzediğini söylediğinde “Çocuğum kendine benziyor” diyebildiğimiz zaman o çocuğun benlik saygısını olumlu inşa etmeye başlamışız, demektir. Çünkü “Siz değişmek istiyor musunuz” esas önemli nokta bu kısımdır.
  • Anne-babaların çocuklarıyla kaliteli zaman geçirmeleri çok önemlidir. Anne-babalar çocukları ile günde en az yarım saat ortalama 1 saat (telefon ya başka şeylerle uğraşmayarak) sadece çocuğu ile oyun oynamalı ya da daha büyük yaştaki çocuklarla sohbet edilmelidir.
  • Bireyin gerçekçi değerlendirmeler yapabilmelerine yardımcı olunabilir. Bu değerlendirmeler sayesinde benlik saygısının temel ögesi olan bireyin kendini kabul etmesi sağlanabilir.
  • Benlik saygısının çok çeşitli faktörlere göre değişmesinin doğal olduğunu ve bunun olumsuz etkilere yol açmaması gerektiğini anlamalarına yardımcı olabiliriz.
  • Benlik saygısının düşük olduğu ve yaşamını ciddi anlamda olumsuz etkileyen çocuklarda psikolojik destek oldukça önemlidir. Uzman bir psikolog, psikolojik danışmandan bu konuda destek alınabilir.
  • PEKİ PSİKOLOJİK DESTEK SÜRECİNDE NASIL BİR YOL İZLENİR…

1- Uzman önce aile ve çocukla görüşür. Bu görüşmede aile dinamikleri ve çocuğun yapısını tanımaya yönelik sorular sorulur, uygun görülürse çocuğu tanımak için bazı psikolojik testler uygulanır, çünkü bazen sorunlar çocukların ifade edemediği kadar derinlerde de olabilir.

2-  Çocuğu tanıdıktan ve aile dinamiklerini öğrendikten sonra uzman bilimsel bulgular ve klınik gözlemleri de temel alarak çocuğun terapiye ihtiyacı olup olmadığını belirler. Eğer çocuk terapiye ihtiyaç duyuyorsa bunun hangi terapi modeli ile yürütüleceği, ailenin ne kadar süre terapiye devam edeceği, çocuğun ev ve okulda sürecinin takibinin nasıl yapılacağına yönelik aileye bilgilendirme yapılır. Çocuk ve ergenlerle yapılan terapi modellerinde aile de sürecin içerisindedir. Çocuğa sunulan psikolojik desteklerde aileleri de kapsamakta çünkü Bayron Norton “Sizin ebeveynlik yapışınız, sizden sonra gelecek beş nesil üzerinde etkilidir. Torunlarınızın torunlarının nasıl bir ebeveynlikle büyütülmesini istiyorsanız çocuklarınıza öyle davranın” demektedir.

  • Ailelere verilecek olan destekler
  • – Çocuğa nasıl sınır seçenek konulmalı
  • Ebeveynlik becerilerini geliştirmeye yönelik kitap önerileri
  • Eğitici videolar, websiteleri
  • Çocukların benlik saygısını geliştirmeye yönelik yapılmış programların araştırma sonuçları ve örnekleri

3. Çocukla terapiye karar verildikten sonra aileye terapiler hakkında bilgi verilir. 2-12 yaş çocukların benlik saygısını geliştirmeye yönelik “Oyun Terapisi”nin etkili olduğu araştırmalarla kanıtlanmıştır. Daha büyük yaş çocukları için terapotik oyunlar, Bdt etkinlikleri, yaşantısal etkinlikleri, terapotik ödevler.. gibi etkinlikler veya teknikler psikolojik danışma sürecinde kullanılmaktadır.


Kaynaklar
*Deborah M. Pummer, Benlik Saygısı Çocuklarda Nasıl Geliştirilir?
*Barbara Sher, Benlik Saygısı Oyunları
*İshak Özkan, Benlik Saygısını Etkileyen Etkenler

Bunları da sevebilirsiniz

Çocuklarda ‘Benlik Saygısı’nı Geliştirmek” için 20 yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir